پولس پارسی یا پاول پارسی یا پولس بصرهای فیلسوف و منطقدان بزرگ عصر ساسانی بود. او همچنین استاد فلسفه خسروانوشیروان نیز بوده است.[1]
پولس پارسی در سده ۶ میلادی در ریواردشهر(ریشهر) پارس به دنیا آمد و در دانشگاه جندی شاپور فعالیت میکرد. پس از مدتی به آناتولی رفت و به مسیحیت نسطوری گروید.[2]
توانایی وی در علم فلسفه بیهمتا بود به گونهای که چندین نسک در شرح علومم ارسطو نوشت. با این حال در زمان بازگشت او به ایران به نوشتار او چندان توجه نشد و به همین دلیل او مجددا به آئین زرتشتی گروید. [3]
از نوشتار او به بُن پهلوی اثری باقی نمانده است اما ۲ برگردان رساله او به زبان سریانی و عبری باقی مانده است که توسط ابو علی مسکویه رازی دانشمند ایرانی ترجمه شده است.[4]
گفتارهای پاول پارسی را بزرگمهر لقمان برای نخستینبار در سال ۱۳۹۵ با نام گویایی ارستو به پارسی ناب گردانده و چاپ کردهاست. گویایی ارستو دربردارندهٔ این سه گفتار از پاول پارسی است (گفتار اندر گویایی ارستو، روشنایینامهای بر اندر پیرامونِ گزارش Περὶ Ἑρμηνείας ارستو، پیشدرآمدی بر فرزانگی ارستو ردهبندی ارستویی دانشها ) که به شاه خسرو انوشیروان ساسانی پیشکش شده.[5]
منابع:
1️⃣ C. H. M. Versteegh, Greek elements in Arabic linguistic thinking, BRILL, 1977, ISBN 90-04-04855-3
2️⃣ D. Gutas, Paul the Persian on the classification of the parts of Aristotle's philosophy: a milestone between Alexandria and Baghdad, Der Islam 60 (1983), 231-67, esp. 250-254 on the Arabic translation, attributing it to Abu Bishr Matta.
3️⃣ Addai Scher, ed., Histoire Nestorienne (Chronique de Seért), Patrologia Orientalis, 7 (1910), 147.
4️⃣ Byard Bennett, "Paul the Persian", Encyclopaedia Iranica, accessed 2009-07-10. Contains a detailed bibliography of works on Paulus Persa.
5️⃣ پاولِ پارسی، گویاییِ ارستو، پارسی از بزرگمهرِ لقمان، ویرایشِ دوم، رویههای ۴۹ و ۵۰.